Sovyetler Birliği’nin Ay’a yumuşak iniş yapan ilk uzay aracı olan Luna 9’un konumu, yaklaşık 60 yıl boyunca belirsizliğini korumuştu. Ancak, özel olarak eğitilmiş yapay zeka sistemleri sayesinde bu kayıp aracın konumunun tespit edilmesi amaçlanıyor. Uluslararası bir araştırma ekibi, gelişmiş makine öğrenimi teknikleri kullanarak, Luna 9’un Ay yüzeyindeki olası konumlarını daraltmayı başardı.
Luna 9'un Tarihi Önemi Nedir?
Luna 9, 3 Şubat 1966’da Ay’a yumuşak iniş yaparak uzay tarihine önemli bir başarı olarak geçti. Bu görev, başka bir gök cisminden çekilen ilk fotoğrafları Dünya’ya göndermesiyle de dikkat çekti. ABD’nin 20 Temmuz 1969’da Ay’a ilk insanı indirmesinden üç yıl önce gerçekleşen bu görev, uzay yarışında Sovyetler Birliği’ne kritik bir avantaj sağladı. Ancak, bu tarihi başarının ardından aracın tam konumu uzun yıllar boyunca belirsiz kaldı.
Belirsizliğin Nedenleri
Luna 9’un konumundaki belirsizliğin arkasında dönemin hatalı hesaplamaları ve aracın sıra dışı iniş yöntemi yatıyor. Uzay aracı, Ay yüzeyine temas etmeden önce şişirilebilir amortisörlere sahip küresel bir iniş kapsülü açarak, yüzeyde birkaç kez sekerek durmayı başardı. Sovyet yetkilileri, görev sonrası iniş koordinatlarını Pravda gazetesinde yayımlasa da bu bilgiler uzun süre tartışmalı kaldı.
Luna 9'un İniş Yöntemi Nasıl Gerçekleşti?
Uzay aracı, Ay yüzeyine iniş öncesinde geliştirilmiş bir dizi teknoloji ile donatılmıştı. Bu iniş yöntemi, aracın yumuşak bir şekilde yüzeye ulaşmasını sağladı. Ancak, 2009’da NASA’nın Ay Yörünge Keşif Aracı (LROC) tarafından elde edilen görüntüler, Luna 9’un açıklanan noktada bulunmadığını ortaya koydu. Bu durum, araştırmaların yeniden başlamasına neden oldu.
Yapay Zeka ile Konum Tespiti Mümkün Mü?
Veri bilimci Lewis Pinault tarafından geliştirilen yapay zeka algoritması, Apollo görevlerinin iniş alanlarına ait LROC görüntüleriyle eğitilerek, Ay yüzeyindeki insan yapımı izleri tespit edebilecek seviyeye ulaştı. Yapay zeka, testlerde 1970’te Ay’a inen Sovyet Luna 16’nın görüntülerinde de yüksek doğruluk oranları elde etti. Araştırmacılar, sistemi Luna 9’un Pravda’da belirtilen yaklaşık 5’e 5 kilometrelik iniş alanını taramak üzere yönlendirdi.
Gelecek Çalışmalar ve Beklentiler
Yapay zeka, Ay toprağında insan yapımı bir aracın bırakmış olabileceği izlere işaret eden birden fazla olası konum belirledi. Bu aday noktaların doğrulanması için uzun süre beklemek gerekmeyebilir. Hindistan’ın Chandrayaan-2 yörünge aracı, Mart 2026’da bu bölgenin üzerinden geçerek yüzey haritalama çalışmaları gerçekleştirecek. Elde edilecek yüksek çözünürlüklü verilerle Luna 9’un konumunun netleşmesi ve uzay tarihinin kayıp parçalarından birinin yerine oturması bekleniyor.
