Polonya'da yürütme ve yargı organları arasında uzun süredir devam eden gerilim, son günlerde ciddi bir anayasal krize dönüştü. Başbakan Donald Tusk liderliğindeki hükümetin, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski hakkında cezai işlem başlatılması için harekete geçmesi, başkent Varşova'da tansiyonu yükseltti.
Yargı krizinde yeni perde
Adalet Bakanı Waldemar Zurek'in, söz konusu iki üst düzey yargıcın dokunulmazlıklarının kaldırılmasını talep etmesi, ülkede darbe tartışmalarını da beraberinde getirdi. Anayasa Mahkemesi yönetimi, hükümetin bu hamlesini bir darbe girişimi olarak nitelendirirken, mahkeme binası çevresinde çevik kuvvet ekipleri güvenlik önlemlerini artırdı. Ancak uzmanlar, yaşananların askeri bir müdahaleden ziyade, devletin temel kurumları arasındaki derin bir meşruiyet ve yetki çatışması olduğunu vurguluyor.
Cumhurbaşkanı Nawrocki'den acil dönüş
Krizin büyümesi üzerine Senegal'de bulunan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, programını yarıda keserek Varşova'ya dönme kararı aldı. Ülkeye ulaşır ulaşmaz Anayasa Mahkemesi binasına giden Nawrocki'nin bu hamlesi, krizin devletin en üst kademelerinde yarattığı endişeyi gözler önüne serdi. Cumhurbaşkanlığı kanadı, hükümetin yargı üzerindeki baskısını eleştirirken, hükümet cephesi ise hukukun üstünlüğünü tesis etmeye çalıştıklarını savunuyor.
Krizin kökeni 2015 yılına dayanıyor
Polonya'daki mevcut kaosun temelinde, 2015 yılında iktidara gelen Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) döneminde yapılan yargı düzenlemeleri yatıyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı, o dönem yapılan atamaların bağımsızlık ilkeleriyle çeliştiğine dair kararlar almıştı.
2023 yılında göreve gelen Tusk hükümeti, bu kararları temel alarak yargı sisteminde köklü değişiklikler yapmayı hedefliyor. Ancak Cumhurbaşkanı'nın veto yetkisi ve yargıdaki direnç, süreci oldukça sancılı bir hale getiriyor.
Hukukçular arasında görüş ayrılığı
Hükümetin attığı adımlar hukuk çevrelerinde de tartışma konusu oldu. Bazı hukuk profesörleri, mahkeme başkanının görevden uzaklaştırılmasının hukuki bir dayanağı olmadığını savunurken, hükümet destekçileri ise PiS dönemindeki uygulamaların temizlenmesi gerektiğini belirtiyor. Önümüzdeki parlamento seçimleri öncesinde tırmanan bu siyasi gerilimin, Polonya'nın iç siyasetini uzun süre meşgul edeceği öngörülüyor.
