İran Parlamentosu, yüksek enflasyon sorununa çözüm bulmak amacıyla ulusal para birimi riyali sadeleştiren yasa tasarısını onayladı. Bu düzenleme ile birlikte, önümüzdeki birkaç yıl içinde riyalden dört sıfır atılması planlanıyor. Bu karar, ekonomik istikrarı sağlama çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Meclis Onayı ve Geçiş Süreci
Devlet medyasının bildirdiğine göre, İran Meclisi, Anayasayı Koruyucular Konseyi’nin itirazlarının giderilmesinin ardından uzun süredir beklenen yasa tasarısını kabul etti. Meclis Ekonomi Komisyonu Başkanı Şemseddin Hüseyin, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, para biriminin riyal olarak kalmaya devam edeceğini belirtti. Ancak, bu değişimin bir gecede gerçekleşmeyeceğini vurguladı. Merkez Bankası, dönüşüm için gerekli altyapıyı hazırlamak amacıyla iki yıllık bir süreye sahip olacak. Bu süre zarfında, yeni düzenlemeye geçiş süreci başlayacak ve bu aşamada her iki para birimi de birlikte kullanılacak.
Yüksek Enflasyon Sorunu
İran'da yıllardır yüzde 35’in üzerinde seyreden enflasyon, para biriminin değerini ciddi şekilde etkilemiş durumda. Hüseyin, bu yüksek enflasyon oranlarının banknotların işlevini neredeyse ortadan kaldırdığını ve bu adımın mali işlemleri ve hesaplamaları kolaylaştıracağını ifade etti. Serbest piyasada 1 ABD doları, 1 milyon 150 bin İran riyali seviyesine ulaşarak, vatandaşların günlük mali işlemlerini zorlaştırmıştı.
Karara Yönelik Eleştiriler
Ancak, bu karar İran’da bazı tartışmalara yol açtı. Milletvekili Hüseyin Samsami, İran Öğrenci Haber Ajansı’na (ISNA) yaptığı açıklamada, bir para biriminin itibarının yalnızca sıfır atmakla geri kazanılamayacağını, bunun ancak paranın gerçek değerinin güçlendirilmesiyle mümkün olabileceğini dile getirdi.
Benzer Uygulamalar ve Tarihsel Karşılaştırmalar
Yüksek enflasyonla mücadele eden pek çok ülke, geçmişte benzer adımlar atmıştı. Örneğin, Venezuela, son yıllarda birden fazla para reformu gerçekleştirmiş olmasına rağmen hala yüksek enflasyon sorunuyla başa çıkmakta zorlanıyor. Türkiye de 1 Ocak 2005 tarihinde para biriminden altı sıfır atarak 'Yeni Türk Lirası'na (YTL) geçti. Bu karar, 2001 ekonomik krizi sonrası uygulanan 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ve enflasyonla mücadele politikalarının bir parçasıydı. 1980’li yıllardan itibaren artan enflasyon, Türk Lirası’nın değerini düşürmüş ve günlük yaşamda milyarlarca liralık işlemler yapılır hale gelmişti. Bu durum, hem muhasebe hem de fiyatlama sistemlerinde ciddi zorluklara yol açıyordu. Türkiye'nin bu adımı, ekonomik tarihinde psikolojik bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. Ancak, bu uygulama tek başına kalıcı bir çözüm sunmamış, 2009 yılında 'Yeni' ibaresi kaldırılarak para birimi yeniden Türk Lirası (TL) olarak adlandırılmıştır. Bugün hala kullanılan TL, 2005’teki bu uygulamanın ürünüdür.
