İran'da 28 Aralık'ta başlayan ve başlangıçta ekonomik nedenlerle ortaya çıkan protestolar, zamanla siyasi ve rejim karşıtı bir boyut kazandı. Ülke genelinde yayılan eylemler, Molla Rejimi’ne karşı en kapsamlı halk hareketi olarak değerlendiriliyor. Uluslararası güçlerin İran'a yönelik olası bir askeri müdahaleye ilişkin tartışmalar ise yeniden gündeme geldi. Cumhuriyet TV'de konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Uluslararası İlişkiler Uzmanı Arif Keskin, "Uluslararası güçler İran’ın üstünü çizmişler gibi bir hava var" şeklinde konuştu.
Protestoların Arka Planı ve Gelişimi
Protestolar, başlangıçta fahiş fiyat artışlarına karşı esnaflar tarafından başlatıldı. Ancak bu eylemler, zamanla toplumun farklı kesimlerine yayılarak büyük bir toplumsal hareket haline dönüştü. 2022’deki Mahsa Amini protestolarından sonra İran yönetimi, benzer bir halk hareketiyle karşı karşıya kalmış durumda. Keskin, esnafların ürün satışı yapamadığını ve bu durumun protestoları tetiklediğini belirtti. İlk günlerde rejimin hareketin kısa sürede sona ereceğini düşündüğü, ancak protestoların büyüyerek devam ettiği ifade ediliyor.
Uluslararası Tepkiler ve Olası Askeri Müdahale
ABD ve İsrail'in İran'a müdahale planları, son bir yıl içinde sıkça gündeme geldi. Özellikle Suriye'deki gelişmeler ve İran’ın bölgedeki etkisinin azalması, bu tartışmaları daha da alevlendirdi. Geçtiğimiz aylarda İran, hem ABD hem de İsrail tarafından saldırılara maruz kaldı ve bu saldırılar, İran'ın nükleer silahlanma faaliyetleri gerekçesiyle gerçekleştirildi. ABD'nin Venezuela'da düzenlediği bir operasyonla Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun kaçırılması, İran yönetimi tarafından hukuksuz bir eylem olarak nitelendirildi.
Protestoların İç Dinamikleri ve Yönetimin Tepkisi
Protestolar, toplamda 110 kentte düzenlenirken, güvenlik güçleri ve siviller arasında en az 34 kişinin yaşamını yitirdiği bildiriliyor. Ayrıca, 2 bin kişi gözaltına alındı ve binlerce kişi yaralandı. Eylemler sırasında sadece sokak protestoları değil, kepenk kapatma ve grevler de gerçekleştiriliyor. İran hükümeti, protestoların ekonomik rahatsızlıktan kaynaklandığını kabul etti ve bu durumu ele alarak önlemler almaya çalıştığını açıkladı.
Keskin'in Değerlendirmeleri
Keskin, mevcut protestoların, önceki halk hareketlerine göre daha tehlikeli bir konjonktürde gerçekleştiğini vurguladı. Olası bir ABD veya İsrail müdahalesinin, protestoların dinamiklerini değiştirebileceğini ifade eden Keskin, “Protestocuların amacı ABD veya İsrail'i memnun etmek değil, mevcut duruma karşı durmak” dedi. Ayrıca, bu durumun İran'da Libya gibi bir uluslararası müdahaleye zemin hazırlayabileceği yönünde endişelerini dile getirdi. Keskin, "Dış tehdit bu kadar açıkken protestolar durmadı, aksine büyüdü" diyerek, uluslararası güçlerin İran üzerindeki etkisini sorguladı.
